Showing posts with label Krimea. Show all posts
Showing posts with label Krimea. Show all posts

2014-03-16

Kataluniako Bide-orria 2015eko Sant Jordi egunera

Aipatu dizuet behin edo behin: ez naiz behin ere egon Katalunian Diada Nazionalean, baina katalan adiskideekin ospatu dut azken urteotan. Belgraden 2011n, esaterako. 2012an, Korean. Iaz, Islandian animatu gintuzten lagunek gure giza-katetxoa egitera.

Euskal eta katalan PENeko lagunak batu ginen Belgradeko hartan. Josep Maria Terricabras irakasle eta ERCren Europako hautagaiak azken hilabeteetako mugimenduak aipatu zizkigun, zenbat hitzaldi egin zituen Girona aldean eta Kataluniako beste hainbat lekutan, eta esan zigun hurrengo urtean aurkeztuko zutela egitasmo osatua. BERRIAn munduko begirada hauekin hasi berria nintzen, baina laster usaindu nuen Terri-k iragarritakoa 2012ko martxo hartan, ANC Kataluniako Biltzar Nazionala aurkeztu zuenean. Distantziak eragotzi egiten zigun kontatzen zigun haren dimentsioa baloratzea: eremu intelektualean egindako urratsak ote ziren, mugimendu independentistak indarrak biltzeko ekimena ala zer. Eta «ala zer» erraldoia zen, inondik ere. Hasierako sekretu haietatik gaur artekoa ezaguna da: milaka hitzaldi, agerraldi eta kolore guztietako ekimen, manifestazio erraldoia eta giza-kate sinestezina, eta Katalunia independentziara zuzen eta abiada bizian jartzea. Urte biko balantzea da hori. Badakigu hori guztia ez datorrela hutsetik, Auzitegi Konstituzionalaren sententzian hasi eta udalerrietako galdeketetara, egungo egoera azaltzeko baldintzatzaile asko daudela.

Aitortu behar dut plangintza haren seriotasunak eta epe zorrotzek —sei hileko tarteetan eginda, 2012ko martxoaren 11n abiarazi, urte erdira Diada eta hortik aurrera— eskemak apurtzen zituztela, helburua argi markatuta zeukalako: Kataluniako estatuaren aldarrikapena 2014 honetako Diada egunerako. Ez da zehazki horrela izango, baina ezin uka 24 hilotan oso zehatz joan direla gainditzen markatu zituzten mugarriak. Beraz, plangintza doituz joan dira, baina era berean protagonismoa irabazten, eta katalan politikako akuilu transbertsal indartsuena bihurtu da ANC.

Hala, data egokitu dute: 2015eko apirilaren 23a. Nekez data ederragorik. Esan dut Diadan ez naizela egon Katalunian, baina Sant Jordi egunez bai, bizpahiru aldiz, eta berez ederra bada, zer esan literaturazaleontzat, inbidia magiko bat pizten du liburu-egunak Bartzelonan. Ordurako joana izango da 2014 hau, jakingo dugu zer erabaki duten eskoziarrek, eta atzean geldituko da azaroaren 9a, Espainiako debekuarekin eta horri aurre egiteko erabilitako hautuarekin, izan hauteskundeak zein beste edozein. Egiaren ordua iristen den horretan beraz, «unplug» unean, zilbor-hestea mozteko orena iristean, eskuak zikintzea dator, norbaitek atera behar du entxufea.

ANCk ez du bazter utzi gaia; politagoa da, noski, indarrak biltzea, musika-emanaldiak, manifestazioak zein giza-kate erraldoiak antolatu eta kudeatzea, baina helburuaren perspektiba galdu barik: estatua sortzeak sezesioa gauzatzea dakar halabeharrez. Asko dira independentzia-aldarrikapena egin dutenak, Palestinan hasi eta han-hemengo protesta talde zein indigena-erakundeetara. Baina begi bistakoa da inork ez duela zinez gauzatu. Besteak beste, egiaz independente izateko, hori egiaztatu egin behar delako, hau da, lurralde hori ez dela gehiago lehengo Estatuaren «dependente». «Full de ruta» edo Bide-orriak hamasei orrialdetan jaso ditu independentziarako lau bideak: galdeketa adostua, adostu gabea, hauteskunde plebiszitarioak edo, autonomia ere kenduz gero, udal-ordezkarien biltzarra. Unea iritsita, lurraldearen kontrola herritarrek hartzea aurreikusten du, segurtasunetik hasi eta muga eta portuetara, eta datozen asteetan hasiko den lanaren bidez, argi erakustea munduari lurralde burujabea dela. Besteak beste, herritar gehienek zergak Katalunian utziko dituztelako. Krimearekiko konparazioak eskatu dituztenak, ez bilatu gaurko galdeketan, katalanek hori baldintza demokratikoetan egin gura dute eta: bilatu lurraldea kontrolpean eta ordura arteko Estatutik bereizita izateak —nahiz eta inbasio baten bidez izan Errusian— dauzkan ondorioak.

Hautsak harrotu ditu Espainian ANCren egitasmoak. Errepresio-eskari gogorrak ohi bezala egunkari ultretan hasi dira, eta zirimiria bezala Gobernuraino iritsiko delakoan nago. Geroz eta serioago joan, prozesua edo Gobernua kolpatu baino lehen, ANC bera jarriko dute jomugan. Euskal Herrian balitz, egon ziur, aspaldi legoke Auzitegi Nazionaleko epaileren batek debekatua. Eta buruzagiak espetxean. Katalunia hain hurbil, eta Estatu beraren menpe egotea, euskaldunok sekula eskertu ezingo dugun zortea da.

BERRIAn argitaratua

2014-03-09

Krimea eta irredentismoa

Demagun datorren asterako Krimean deitu duten bozketa antzeko gauza zabar hori zinezko erreferendum bat dela, behar besteko bermeekin, garaiz deituta, aldeko zein aurkako taldeei aurrekontu eta denbora-tarte bera emanda, eta abar. Eta gutxienean, Kievekin negoziatu ostean beste aukerarik ez dagoela ondorioztatuta.

Inbasio eta anexio zuzena izan ordez, benetako erreferenduma balitz ere, galdera pare bat egin litezke: Stalinek agindutako tartariarren garbiketa etnikoaren eskutik dator lehena, eta ez du berehalako erantzunik. 80 urtera, demografiari buruzko kontuak baloratzea ez da erraza: tartariar haiek —zeinak bizirik dauden biktimetako asko— konponbide eskatzen daramate 20 urte baino gehiago, behin ere ez dira saiatu Stalinek kendu eta egun errusiarrak bizi diren euren etxeak berreskuratzen. Galdera izan liteke, bidegabekeria bat noiz bihurtzen den atzeraezina: Stalinek Europako mapa berrehun kilometro ekialderantz bota zuen; horrek gaur ez du atzera bueltarik. Armeniarrek ez dituzte Turkiako lurraldeak berreskuratuko. Baina horrek esan nahi ote du palestinarrek edo Tindufeko sahararrek etxera —edo gurasoen etxera, askotan— itzultzea ahaztu behar dutela? Ariel Sharonen jarrera ei zen txakur gaiztoarena: «Nahi dutena dei diezadatela, baina nire lorpenek atzera bueltarik ez». Marokoko zein kolonok leukake boto-eskubidea Sahara mendebaldean? Bosnia-Herzegovinako Srpska errepublikari ez zaio aitortzen Serbiarekin bat egiteko aukera, horrek besteak beste Srebrenicako genozidioa justifikatuko lukeelako. Arau orokor bezala, erabakitzeko eskubidea lurralde bateko biztanle guztiei dagokiela onartu behar dugu, baina arau horrek garbiketa etnikoaren muga daukala onartu ere bai.

Edozelan ere, bigarren auzia da interesgarriago Euskal Herritik begiratuta. Krimeak Errusiarekin bat egiteari «sezesio», «separatismo» eta antzekoak deitu zaizkio. Teknikoki, Krimea ez da sezesionista, ez akademian hitz hori erabili den eran gutxienez. Sezesioak estatu berri baten sorrera dakar. Gutxitan gertatzen da, baina badira hainbat adibide: Hego Sudanek 2011n gauzatu zuen Sudanekiko sezesioa, Nazio Batuetan aulkia lortu duen azken estatua da.

Irredentismo deritzo Krimeak egin duenari. Argudia daiteke Krimea Errusia izan dela luzaroan, Sobietar Batasunaren baitan egindako muga-aldaketaren ondorio dela, biztanle gehienek hori nahi dutela, eta denak dira egia. Baina egia da, halaber, munduko ordenaren zutabeetako bat estatuek elkar aitortzea dela, elkarren arteko mugetan. Hala egin zuten Ukrainak eta Errusiak 1992an. Beraz, Sebastopolgo basearen erabilerarekin batera, Errusiak Ukrainari aitortu dio Krimearekiko subiranotasuna.

Erabakitzeko eskubidearen alde dagoenak esan dezake beti dagoela horren alde, erabakia edozein delarik ere. Baina alde nabarmena dago. Autodeterminazio eskubidea eta lurralde batasuna aurrez aurre jarri ohi diren eskubideak dira, biak ere Nazio Batuek onartuta. Hagako Auzitegiak Kosovori buruz emandako ebazpenean argi dakar aldea: lurralde batasuna estatuen arteko harremanari dagokio, Nazio Batuetako 2625 erresoluzioan eta Helsinkiko 1975eko IV. Artikuluan jaso legez: «Estatu parte-hartzaileek estatu parte-hartzaile bakoitzaren lurralde-batasuna errespetatuko dute».

Auzi teknikoak bazter, errealitatea da irredentismo kasu asko egon zirela Europan II. Mundu Gerrara arte... eta bakar bat ez dela egon ordutik. Gertatu dira sezesioak, baina ez estatu bateko lurraldea beste estatu batera igarotzea. Londresek aitortu dio eskubide hori Ipar Irlandari, baina ez da egundo gauzatu. Ondorioz, sezesioa edo irredentismoa detaile txikia iruditu daiteke ikuspegi politikotik, baina ez da hutsala. Ez Ukrainan, ez eta Euskal Herrian lehenengo lurralde bat «askatzea» eta gero besteak etorriko direla diotenentzat. Euskal estatu bat sortzea oso zaila da. Estatu horrek auzo-estatuen lurralde berriak bereganatzea, ia ezinezkoa.

Alemania naziak Austriaren Anschluss edo lotura gauzatu zuenekoa konparatu da egunotan. Ez da egokiena, ziur aski. II. Mundu Gerra aurreko azken muga-aldaketa beste bat izan zen, Txekoslovakiako Sudeteak bereganatu zituen Alemaniak, bertako biztanleen bozkariorako. Chamberlainek horrekin munstroa baketuko zela pentsatu zuen, eta Churchillek asmatu aseezina zela. Mendebaldearen orain arteko jarrerak izan du orduko utzikeriaren antzik; abendutik izandako hanka-sartzeak, manipulazioak eta ukrainar ultrak hauspotu dituela onartu ezinik. Gerraostetik Italiarenak ziren Dodekanesoko uharteak eskuratu zituen Greziak 1946an, eta Frantziak kendutako —baina estatuan integratu gabeko —Sarre Alemaniara itzuli zen 1957an. Estatu berri asko sortu dira hamarkada hauetan: Maltatik Estoniara, hogei inguru. Baina ez da behin ere gertatu estatu batek beste baten lurraldea hartzea, Alemaniaren batasuna hala hartu ezean. Gauza asko gertatu dira egun gutxian: astelehenean, Putinek Krimea anexionatzeari ezetz ziotson, eta hara gaur. Datozen zazpi egunak ere zorrotz aztertu beharko dira.

BERRIAn argitaratua

2012-08-15

Odisea ez da amaitu - Itsaso Beltzetik (I) Krimeako tartariarrak

Turkiar, tartariar, izuaren sinonimo izan da mendeetan, gaur egun beste berba batzuk erabiltzen diren legez. Asia ekialdetik abiatuta Vienako ateetara iritsi ziren Erdi Aroan. Krimean ezarri zuten estatu garrantzitsuena, Itsaso Beltz osoa kontrolatzen. Gerora, Errusiak, inperioa osatzean, konkistatu zuen, eta Stalinek sarraskitu zituen 1944an. Hogei urte daramatzate etxera itzultzen, Sobietar Batasuna erortzeaz bat, sinestekoa ere zaila den epika idazten. Baina ez da erraza.

Saia gaitezke irudikatzen zer den nazio oso bat, jaioberrietatik atso-agureetara, traidoreetatik estatuarekiko leialenetara, denak, salbuespenik gabe, trenetan sartu eta milaka kilometrotara eroatea. Saia gaitezke, baina ia ezinezkoa da neurria hartzea. Ezinezko izan zen Krimeatik kanporatu zituzten ia erdientzat. 240.000 deportatu zituzten, eta 100.000 baino gehiago hil ziren urtebeteko epean. Bidean batzuk, goseak besteak, bizi-baldintzak jasanezinik beste milaka. Horrek bakarrik adierazi beharko luke tartariarrek jasandakoa genozidioa izan zela, baina berbak ere higatuegi dirudi gaur egun.

Valery Vozgrin historialariak dioenez, «deportazioaren asmoa Krimea eslaviartzea zen, errusiarrak nagusiki, baita ukrainarrak ere, baina turkiarrik, musulmanik ez. Eta horretarako estakurua izan zen traizioa. Herri oso bat zelan izango da traidore, ume zein heldu? Krimea tartariarrez hustu nahi izan zuten». 1944ko maiatzaren 18a izan zen E eguna. Aurreko otsailean Kaukasoko herriekin (txetxeniarrak, inguxak, balkarak...) goizaldean operazioari ekin eta egun bakar batean burutu zuten. Deportazioa planifikatua zela frogatzen duten agiri ugari daude. Goizaldeko lauretarako zeukaten agindua soldaduek. Bostetarako etxetik kanpo behar zuten tartariar guztiek, eta trenetan seietarako, aldean zeukatena doi-doi hartuta. Ordu laurden eman zieten. «Nik 7 urte nituen, eta ahizpak, 13; hobeto konturatzen zen zer ari zen gertatzen», gogoratu du Vozgrinek.

Itzulera

Ia mende erdiko deportazioaren ondoren, Asia erdialdetik itzuli ziren tartariarrak Sobietar Batasuna desagertu zenean. Baina tartariarren etxeak ez zeuden hutsik, errusiarrak bizi ziren. «Ez ginen etxeok berreskuratzen saiatu, inoren aurka ez gentozela argi uzteko, eta geure etxe eta etxolak eraiki genituen», dio Mustafa Jemilev Tatariarren Parlamentuko presidenteak. Aitorpen mugatua daukan erakundea da, estatuaren ofizialtasuna dauka, baina ez du inongo lurralderekiko aginterik. Ondorioz, tartariarren hizkuntza eta kultura bultzatzeko lobby-a da nagusiki. «Errusiarren errezeloa handia da, hasieratik argi utzi arren geure herrira gentozela eta ez inor kanporatzera», dio Jemilevek. Borrokak ere izan dira azken urteotan errusiarren eta tartariarren artean. Krimea errepublika autonomoa izanik, bertako agintari errusiarrek sarri oztopatu diete etxeok eraikitzea, eta eraistera ere bidali dituzte hondeamakinak.

Penintsularen definizio bikainena osatzen du Krimeak, iparraldeko tarte estua salbu, Azov itsasoak eta Itsaso Beltzak bustitzen baitute Euskal Herria baino handixeagoa den eskualde hori. Simferopol hiriburuko aireportutik lautada luze bat hedatzen da Ukrainarantz. Hegoalderantz, muinoetan kiribiltzen doa paisaia, harik eta arroila batean sartu, eta Bakxisaraira iristen garen arte. Itsasoz inguratutako herrialdean barnealdera jo zuen tartariar aginteak, mendien abaroan Krimeako hiriburua sortzera. Khanaren jauregitik lau mendez kontrolatu zuten eskualde osoa. XXI. mendean ere Bakxisarai bihurtu da tartariar berpizkundearen bihotza.

Tsarren Errusiaren konkista, ondorengo triskantza eta Stalinen deportazioaren memoria ezin lazgarriagoa biltzen dira gaur herrixka turistikoa baino ez den Bakxisarain. Murat Uzbekistanen jaio zen, bere senide gehienen moduan. «Gurasoak ere Asian sortu ziren, baina beti izan genuen presente aitona-amonek esandakoa, zeinen herrialde ederrean bizi ziren. Eta zeinen ankerra izan zen deportazioa». Tartariar berpizkundearen adierazle izan liteke arbasoen erbestean jaio, arbasoen herrialdera itzuli, turismo enpresa sortu eta etsai historiko biekin lan egitea, eslaviar zein tartariar, errusiar zein turkiar. «Geroz eta gehiago dira Itsaso Beltzaren beste aldetik Krimea ezagutzera etortzen direnak, Istanbuldik hegaldia daukagunetik batez ere».

Bakxisaraira bidean, tartariarren auzune bateko porlanezko hezurdurak ageri dira. Krimeako 300.000 tartariarretatik gutxiengo bat —5.000— etxerik gabe dago oraindik, ur eta argindarrik gabeko etxoletan bizitzen. Gainontzekoek bideratu dituzte etxeko arazoak, hala adostu baitzuten Sobietar Batasun ohiko errepublikek. Turkiako eta Arabiar Emirerrietako laguntza ere izan dute.

Berpizkundea

Bakxisaraiko alde zaharraren erdigunean Ismail Gasprinski (1851-1914) idazle eta ikerlariaren estatua dago. Hemen egin zuen eskola Errusiako inperioko tartarierazko lehen egunkari librearen sortzaileak. Terciman (Itzultzailea) turkiar herri guztientzat pentsatutako kazeta zen, Asia bitarteko herriek uler zezaketen hizkuntza batuan idatzia. Kazetari eta modernotasunaren bultzatzaile sutsua izan zen Gasprinski, Krimeako kultura Europako olatuekin bat egitearen aldeko. Hizkuntza sustatu eta eskolaren garrantzia azpimarratu zuen, eta gizon zein emakumeen hezkuntza bultzatu zuen.

Baina Sobietar Batasunak Bakxisarairen gainbehera ekarri zuen. «Duela hamar urte, dena suntsituta zegoen. Berreraiki eta tartariar museoa egin dugu. Gure deportazioaren ondorioz, Krimea desegin egin zuten, baina hogei urteotan dena aldatu eta berreraiki egin dugu. Nazio bat hizkuntza eta kulturarekin hasten da». Tartariar idazle elkarteko ordezkari batek egin digu aurkezpena: «Nazio guztiek garatu behar dute beren hizkuntza». Tartariera bizi-bizirik dago, tinko eutsi diote erbestean, eta ez dute orain galtzen utziko. Baina Krimeako biztanleen %13 dira tartariarrak. Irakaskuntzan, administrazioan zein hedabideetan, etengabeko oztopoari aurre egin behar diote.

«Elkarrekin bizi izan ginen luzaroan, baina dena eslaviartu beharra zegoen, sobera ginen tartariarrak, eta krimenaren bidez ezabatu gintuzten. Asia erdialdera bidean hil ziren erdiak, eta Krimea eslaviartu egin zen, noski», azaldu du Munduko Tartariarren Biltzarreko buru Refat Txubarovek. PEN Internationaleko presidente John Ralstonek, hain zuzen, nabarmendu du hizkuntza galtzea dela adierazpen askatasunaren aurkako jipoirik gogorrena. «Gure lana da munduari erakustea hizkuntza eskubideen alde egin behar dela».

Turista asko doaz Krimeako khanaren jauregira, baina horietarik oso gutxi barneratzen dira Eski Jurt hiri zaharrera. Gazte batzuk hammana edo bainuetxea zaharberritzen ari dira. Madrasa zaharra ere berrituta dago. Bakxisaraitik hegoaldera Jalta eta bestelako gune turistikoak daude; horietan oso urrunak dirudite tartariarren saminek. Errusiako turistak pilatzen dira hondartzan eta inguruko taberna eta hoteletan. Tartariar kulturak badu lekurik, folklorikoa, baina ez hori soilik: iparraldeko lautadako sukaldaritzari turkiar espezia eta zaporeak erantsi dizkio, eta errusiarrek maite dute hori. Maiteko lukete tartariarrak horretara mugatuko balira, jatetxeak ireki eta musika jotzera. Baina behin eta berriz ezetza jaso dute etxeak eta herriak atzera itzultzeari, eta hizkuntza sustatzeko ekinbide apurrak ere atzerantz datoz.

Simferopolgo autobus geltokian errusiera da nagusi. Jaun eta jabe. Muratek lagundu dit txartelak erosten. Bera ere errusieraz mintzatu da. Krimeako bihotzean dago hiriburua. Lau orduko bidea Kertxeraino, muinoak, gero Feodosiara, hareazko hondartzak, mendixkak biribildu egiten dira ekialderantz, Itsaso Beltzaren paralelo. Kertxen amaitzen da bidea. Azoveko itsasora dagoen pasabide estua da: Mediterraneoa Gibraltarko pasabide estutik lotzen da Atlantikora, eta hemen berriz estutzen. Gero estepa baino ez dator, turkiar eta mongoliar herriak Japoniaren pare Ozeano Barera iritsi arte. Errusia dago Krimeatik ekialdera itsasoa jarraituta, baina oso Errusia berezia. Kaukasora iritsi gara.

BERRIAn argitaratua

2012-06-24

Izen zaharrak

Inoiz aipatu dudala uste dut, Xuan Bello asturiar idazlearen istorioa: Bretainiara doan autobus batean kokatzen du, hainbat asturiar abertzale barruan. Paimpol izeneko herrian bat egiten dute bretainiarrek, euskaldunek, galiziarrek, katalanek, eskoziarrek, korsikarrek, frisiarrek, irlandarrek, palestinarrek eta sioux indiar batek, «zeinak dakota hizkuntzaz, Allen Ginsberg eta Jack Kerouacen lanak imitatzen zituzten eleberri historikoak eta poemak idazten zituen». Honela laburbiltzen du kontua siouxak: «Hemen gaude borrokarik sekula irabazi ez dugunok».

Antzeko ekimen ugaritan egon naiz, gure inguruko herriekin edo urrunagokoekin. Asteon, askorentzat guztiz ezezagunak diren herrien bilera egokitu zait Krimeako penintsulan, Itsas Beltzean. Asia Erdialdeko kirgizak, kazakhak, Txinak zapaldutako uigurrak, Tartaristango tartariarrak eta Krimeako tartariarrak. Denen babesle, otarteko euroasiarraren ogi zati biak, Finlandia eta Japoniako PEN zentruak egon dira. Ingelesez egin dute horiekin eta euskal gonbidatuekin, eta harrituta ikusi dugu zelan elkar ulertzen zuten gainontzekoek nork bere hizkuntza turkikoa erabilita. Uigurrei esker egin dute auzoa ulertzeko ahalegina, osterantzean aski dute errusiera. Baten batek errusieraz gusturago diharduela ere aitortu digu. Sobiet Batasuna desegitean azken gelditu ziren herriak dira, independentziarik inoiz eskatu ez zutenak eta marra administratiboak estatu-mugak bihurtzean sekulako korapilo etnikoak aurkitu dituztenak. Tartaristango tartariarrek aldiz, independentzia aldarrikatu zuten, baina Errusiako zati zirenez atzera egin behar izan zuten. Eta atzera beharrean aurrera, Stalinek 1944an deportatutako Krimeako tartariarrek, lau mendez Itsas Beltzeko potentzia izandakoen ondorengoek, Uzbekistandik itzultzea erabaki zuten 53 urte beranduago. Oraindik dauzkaten arazoen berri eman digute: Ukrainan egon arren Krimean errusiarrak dira nagusi, baita agintean ere. Tartariera erabat baztertuta dago, eskolak geroz eta gutxiago, eta urtetan etxerik gabe egon diren tartariarrek nekez lortzen dute eraikitzeko baimenik. Tartariarren erdiak hil ziren deportazioan. Itzultzea ez da askoz errazagoa izan.

Euskaldunon esperientziak arretaz entzun dituzte. Aipatu diegu zer gelditu zen gaur duela 75 urte, Bilbo jausita, 'Eguna' itxita, Lauaxeta fusilatuta. Gutxi-asko, egin dugu zeozer ordutik. Bilera ostean egun pare bat hartu ditut Itsas Beltzean ekialderantz egin eta Krimea utzita Errusiara sartzeko. 'Zirkasia' ageri da mapa zaharretan. Gaur Kubango lautada deritze; ibai horrek markatu zuen luzaroan tsarraren aginte eremua. Hegoalderantz kaukasiar basatien lurraldea zen, astiro-astiro kosakoak hedatzen joanda ere. Lautadak mendi harroei egin die leku Sotxira iristerako. Errusiako hiri turistiko nagusia da, baina baita euskaldunokiko lotura berezia sentitzen duen herri baten hiriburu historikoa ere. Zirkasiarren ehuneko 90 itsasontzietan kanporatu zituzten 1864an inperioak konkistatzean, denak ez ziren Turkiara iritsi. Egun, hamabost mila lagun dira doi-doi milioitik gorako eskualdean. Baina asimilaziotik urrun, harro eusten diote nortasunari eta hizkuntzari, turistei txerkeskak eta papakha txanoak jantzita argazkiak egiten dizkieten bitartean. Azken borrokaldiaren lekuan, Olinpiar Jokoak egingo ditu Errusiak urte bi barru, genozidioaren abiapuntu izan zen Krasnaya Polyana eski estazioan. Kexu dira zirkasiarrak, bertako herriarekiko inongo begirunerik, are aitorpenik gabe antolatuko dutelako. Turkia eta Ekialde Hurbileko diasporak boikota ere eskatu du. Orain arte oihartzun txikia izan du, baina asteon deialdiarekin bat egin dute hainbat siriarrek, Al-Assaden babesle eta arma hornitzaile nagusia baita Mosku. Jokoak antolatzea uste baino nekezagoa suerta dakioke Errusiari.

«Leku guztiek zirkasiar izenak dituzte», diost Sotxiko batek, «baina herri askotan ez da zirkasiarrik, eta egungo biztanleek, ez dakite leku-izenek zer esan gura duten ere». Kantatzen ditu Ruper Ordorikak Joseba Sarrionandiaren berbak: Jendeak misterio aire batekin ahoskatuko ditu izen zaharrok.

BERRIAn argitaratua